Ese Uri Uwo Umwuka cyangwa Uri Uwa Kamere?

Nyuma y’imyaka myinshi mfasha abantu ibihumbi n’ibihumbi bababaye hirya no hino ku isi, nageze ku mwanzuro utunguranye: Ikibazo cyacu cy’ibanze nk’abantu ni uko tutamenya agaciro dufite. Nizera ntashidikanya ko Imana ishaka ko tumenya abo turi bo n’agaciro kacu gakomeye imbere yayo. Niba nawe, nk’abandi bakristo benshi, urimo kurwana n’ikibazo cy’uwo uriwe n’ejo hazaza hawe, nizeye ko uru ruhererekane rw’inyigisho, Icyo tumaze n’Agaciro kacu, ruzakubera isoko yo gufashwa no gukira. Twatangije uru ruhererekane dusubira ku ntangiriro y’umuntu. Twabonye ko kurema kose, muri rusange, kwabayeho binyuze mu ijambo ry’Imana. Ariko kuremwa kwa Adamu, byo, kwabaye mu buryo budasanzwe.

“Uwiteka Imana irema umuntu mu mukungugu wo hasi, imuhumekera mu mazuru umwuka w'ubugingo, umuntu ahinduka ubugingo buzima. .” (Itangiriro 2:7)

Twabonye kandi ukuntu Ibyanditswe bitwereka ibice bitatu bigize imiterere y’umuntu wese: umwuka, ubugingo, n’umubiri. Muri iyi baruwa, ubwo dusuzuma uko Imana yagennye ko buri gice cy’imiterere yacu gikora, tuzibanda cyane ku kibazo kimwe cy’ingenzi: umubano uri hagati y’umwuka wacu n’ubugingo bwacu.

Icyitegererezo cy’Umwimerere

Uko byari bimeze mu buryo bwa mbere Imana irema umuntu, umwuka w’umuntu waturutse ku Mana ubwayo, wagiranaga umubano utaziguye n’Imana, kandi ukishimira umubano mwiza, uteguye neza n’Imana. Imana yayoboraga umwuka w’umuntu; umwuka w’umuntu ukayobora ubugingo bwe; naho ubugingo bwe bukayobora umubiri we. Ariko kubera ingaruka zikomeye zatewe no kwigomeka k’umuntu, umwuka we warangiritse, maze ubugingo bwe bufata ubuyobozi. Bityo rero, umuntu utarahindurwa n’Imana, ategekwa n’imikorere itatu y’ubugingo bwe: ubushake, ubwenge, n’amarangamutima.

Iyo Imana yiyunze n’umuntu, intego yayo ni ugusubizaho uburyo bw’umwimerere, aho Imana yongera kugirana umubano utaziguye n’umwuka w’uwo muntu, uwo umwuka we uyobora ubugingo bwe, naho ubugingo bukayobora umubiri.

Ibi bisobanura amagambo ya Dawidi muri Zaburi 103:1:

“Mutima wanjye himbaza Uwiteka.”

Binyuze mu kwizera, umwuka wa Dawidi wari warahujwe n’Imana kandi wari ufite inyota yo kuyiramya. Umwuka we rero wakoze k’ubugingo bwe kugira ngo bukoreshe umunwa we kuvuga amagambo akwiye yo kuyiramya. Ibi ni urugero rwiza rw’uko uburyo bw’urugero rw’umwimerere bw’igihe cy’iremwa bwakoraga mu buzima bwa Dawidi.

Kugereranya Ubwumvikane n’Impagarara

Igihe cyose iki kitegererezo gihari, aho umwuka wacu uguma ugandukiye Imana kandi ubugingo bwacu bugakomeza kugandukira umwuka wacu, dukorana neza n’Imana kandi tukabana neza natwe ubwacu. Ariko igihe cyose twongeye gusubira mu kwigomeka ku Mana, ubugingo bwacu ntibukomeza kugandukira umwuka wacu. Ibyo bizana iki? Ukugendana neza mu muntu w’imbere kurangirika. Twese duhura n’iyi ntambara ihoraho hagati y’umwuka n’ubugingo.

Mu Kigiriki cyo mu Isezerano Rishya habamo ikinyazina kidasanzwe, rikomoka ku ijambo ry’Ikigiriki risobanura ubugingo, psuche, rikaba risobanura igikorwa gitangijwe n’ubugingo. Icyo kinyazina ni psuchikos. Uburyo bwumvikana bwo kurishyira mu Cyongereza bwaba ari “soulish,” [ibikorwa byo mu bugingo mu Kinyarwanda] ariko, birababaje, kuko iryo jambo ntiriri mu magambo asanzwe y’icyongereza.

Kubw’ibyo, ibisobanuro by’Icyongereza [n’Ikinyarwanda] by’Isezerano Rishya byakoresheje amagambo n’interuro zitandukanye: kamere, ibiyobowe n’amarangamutima, iby’isi, kutayoborwa n’umwuka, gutwarwa n’iby’isi, kutagira umwuka, no gukurikira ibyo kamere yabo ibashishikariza. Abasomyi b’Icyongereza [n’Ikinyarwanda], muri rusange, ntibashobora kumenya ko aya magambo cyangwa izi nteruro ndwi zose zose zisobanura ijambo rimwe ry’Ikigiriki.

Kugirango bisobanuke neza, mu gice gisigaye cy’iyi baruwa ndakoresha ijambo “kamere [soulish].”

Ibi birashimangira cyane ukutumvikana kugaragara mu Isezerano Rishya hagati y’iby’umwuka n’ibikorewe mu bugingo.

Umubiri w’Umwuka

Mu 1 Abakorinto 15:44–46, Pawulo akoresha iri jambo inshuro eshatu agaragaza itandukaniro riri hagati y’umubiri dufite ubu, ariwo usanzwe (wa kamere), n’umubiri tuzazukana, uzaba ari uw’umwuka. Umubiri wa kamere ni uwo nguwo umwuka ageraho binyuze mu bugingo (roho). Umubiri w’umwuka wo, ni uwo umwuka uzajya ukoraho ako kanya, utanyuze muri roho.

Urugero, abakerubi basobanurwa mu gice cya mbere cya Ezekiyeli, bigaragara ko bafite imibiri y’umwuka.

"Kandi byose byagendaga umujya umwe, aho umwuka werekeraga ni ho byajyaga" (umurongo wa 12)

Kandi nanone, hepfo muri icyo gice nyine:

“Aho umwuka werekeraga hose ni ho byajyaga, kandi ni ho umwuka yashakaga kujya” (umurongo wa 20)

Biragaragara ko ari bwo bwoko bw’umubiri abizera bazaba bafite nyuma yo kuzuka. Ntabwo umwuka wacu uzongera kuburanira n’ubugingo bwacu kuyobora umubiri wacu kugira ngo ukore icyo ukwiye gukora. Umubiri wacu uzajya uhita wumvira ako kanya icyemezo cy’umwuka wacu. Tuzaba tumeze nk’abakerubi Ezekiyeli yabonye: tuzajya duhita tugenda tudahindukiye, twerekeza aho umwuka wacu ushaka ko tujya hose. Mbega umundedezo uhebuje!

Umubiri “Uyoborwa na kamere”

Hari indi mirongo itatu mu Isezerano Rishya aho kutumvikana hagati y’iby’umwuka n’ibya kamere bigaragazwa neza kurushaho. Mu 1 Abakorinto 2:14–15, Pawulo aravuga ati:

“Ariko umuntu wa kamere ntiyemera iby'Umwuka w'Imana kuko ari ubupfu kuri we, akaba atabasha kubimenya kuko bisobanurwa mu buryo bw'Umwuka. Ariko umuntu w'Umwuka arondora byose, nyamara ubwe nta wumurondora.”

Kugira ngo usobanukirwe iby’umwuka, kamere ishingira k’umwuka. Niba kamere itumvikana n’umwuka, urwego rw’ukuri ku by’umwuka ruba rufunze kuri yo. Urabona ukuntu ari iby’ingenzi ko tureba ukuri dufite umutima ukwiye? Ni iby’ingenzi ko ubugingo bwacu bugandukira umwuka wacu, n’umwuka ukaba mu bumwe n’Imana.

Bigenda bite iyo abakristo bayoborwa na kamere? Mu rwandiko rwe, Yuda avuga ku bantu bari mu itorero “bitotomba, babubura bagenda bakurikiza irari ryabo... bazana kwirema ibice, ni abantu buntu ntibafite Umwuka.”

Iyo ubugingo bw’umukristo budashyikirijwe Imana binyuze mu mwuka we, ahinduka inzira ishobora kunyuramo ubwoko bwose bw’ibyo ubunyamubiri n’amacakubiri byinjira mu itorero. Ibi ni byo mpamvu nyamukuru y’ukuri yihishe inyuma y’ibitera amacakubiri mu Mubiri wa Kristo.

Inzira yo Kugwa

Ariko ntibigarukira aho. Muri Yakobo 3:15, intumwa ivuga ubwenge bumwe butamanuka buva mu ijuru, ahubwo ari ubw’isi, ubw’umubiri [ubwa kamere], kandi ubw’abadayimoni. Yakobo agaragaza ukumanuka werekeza kugwa mu byiciro bitatu bikurikirana: uva mu by’isi, ukagera ku bya kamere, hanyuma bikarangira ku by’abadayimoni.

Iyo Abakristo bahindutse ab’isi, batakaza icyerekezo cy’ubuzima bw’iteka. Ntibashobora kureba ibirenze iby’ubu buzima: gutera imbere, ibinezeza, ubuzima bwiza, n’ubutunzi. Icyo bibandaho gusa ni icyo ukwizera kwabo kuzabamarira muri ubu buzima!

Ku bantu nk’abo, Pawulo aravuga ati: “Niba muri ubu bugingo Kristo ari we twiringiye gusa, tuba duhindutse abo kugirirwa impuhwe kuruta abandi bantu bose” (1 Abakorinto 15:19). Abakristo nk’abo kenshi bibwira ko bateye imbere kandi bageze ku ntsinzi. Ariko se Imana yo ibatekerezaho iki? Ibafata nk’abo kugirirwa impuhwe.

Nyuma yo kuba ab’si, ikindi cyiciro gikurikiraho mu rugendo rwo kugwa ni icyo kuba umuntu uyoborwa na Kamere. Kuba uyoborwa na kamere ni ukwibanda ku nyungu zawe bwite—kwikunda. Ku bantu nk’abo, ubukirisitu babufata nk’inzira yo kugera ku byo bifuza mu buzima. Bibwira ko “kubaha Imana ari uburyo bwo kubona indamu” (1 Timoteyo 6:5).

Urwego rwo kuyoborwa na kamere (soulish stage) rufungurira inzira abadayimoni. Ubu ni bumwe mu buryo bukomeye abadayimoni binjirira itorero. Akenshi hibazwa ikibazo ngo: Ese abakristo bajya bakenera kwirukanwamo abadayimoni? Amagambo ya Yakobo atanga igisubizo gisobanutse. Iyi nzira igenda imanuka iva ku by’isi, ikagera kuri kamere, ikagera ku badayimoni, ituma abizera ku giti cyabo ndetse n’abagize itorero bose bagerwaho n’ibikorwa by’abadayimoni.

Kwitoza Ubushishozi

Ahantu henshi muri iki gihe, itorero ni uruvange rw’abatubaha Imana. Nta murongo usobanutse ugaragaza itandukaniro riri hagati y’iby’umwuka n’ibya kamere, bityo nta gitangira ihari ku badayimoni. Ibimenyetso by’ukuri by’Umwuka Wera byivanze n’ibimenyetso bigaragara ko ari ibyo abadayimoni. Kubera ibyo, abizera benshi b’ukuri baravangiwe kandi bari mu rujijo.

Kugira ngo twirinde, tugomba kubaka ubushishozi bushingiye ku Byanditswe. Tugomba kwiga gutandukanya iby’umwuka koko nibya kamere. Hari igikoresho kimwe gusa gifite ubukana buhagije bwo kubikora: Ijambo ry’Imana.

“Kuko ijambo ry'Imana ari rizima, rifite imbaraga kandi rikagira ubugi buruta ubw'inkota zose, rigahinguranya ndetse kugeza ubwo rigabanya ubugingo n'umwuka, rikagabanya ingingo n'umusokōro kandi rikabangukira kugenzura ibyo umutima wibwira ukagambirira.” (Abaheburayo 4:12)

Ibisabwa Bibiri

Ukomeje imbere, mu Baheburayo 5:14, umwanditsi agaragaza ibisabwa bibiri tugomba kuzuza kugira ngo tubashe gukoresha ubu bushishozi:

“Ariko ibyokurya bikomeye ni iby'abakuru bafite ubwenge, kandi bamenyereye gutandukanya ikibi n'icyiza.”

Igisabwa cya mbere ni uko tugomba guhora turya ibyokurya bikomeye by’umwuka binyuze mu kwiga Bibiliya yose. Igisabwa cya kabiri ni uko tugomba guhora dukora imyitozo yo gutandukanya ibintu mu buryo bw’umwuka. Tugomba guhora turi maso, tumenya imbaraga z’umwuka duhura na zo muri buri gihe. Gutandukanya imyuka bigomba kuba igice cy’ingenzi cy’ubuzima bwacu bwa gikirisitu nk’uko gusenga bimeze.

Noneho, reka twumvire iyi mpuguro ya Pawulo atanga mu 1 Bakorinto 16:13–14:

“Mube maso! Mukomerere mu byo mwizeye, mube abagabo nyabagabo mwikomeze. Ibyo mukora byose mubikorane urukundo.”

Bimeze Gute Kuri Wowe?

Uko usoma aya magambo, urimo urabona ko umwuka wawe ukeneye gukomezwa kugira ngo ubashe kuyobora ubugingo bwawe? Urifuza kuba nk’Umwami Dawidi kurushaho, wahoraga akangurira umutima we gushima Imana? Niba ufite icyifuzo nk’icyo, reka tubikoreho muri iri sengesho.